اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یک اختلال روحی و روانی پیچیدهست که ممکنه بعد از تجربه یا مشاهده یک اتفاق، سانحه شدید و تهدیدکننده زندگی رخ بده. این اختلال به شکلهای مختلف بروز میکنه و علاوه بر سلامت روان، روی روابط، عملکرد شغلی و کیفیت کلی زندگی فرد تأثیر عمیقی میگذاره. با این حال، با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، افراد مبتلا به PTSD امکان درمان دارن و میتونن زندگی نرمالی رو تجربه کنن. در این مطلب از سرویس سلامت در مجله کوروش به بررسی علائم، علل و راهکارهای درمانی اختلال استرس پس از سانحه میپردازیم.
اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD چیست؟
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در دسته انواع اختلال سلامت روان قرار داره و میتونه بعد از تجربه یا مشاهده یک رویداد آسیبزا و تهدیدکننده زندگی ایجاد بشه. این رویداد میتونه شامل موارد زیر باشه:
- تجربیات جنگی یا نظامی
- حملات تروریستی
- بلایای طبیعی (مثل زلزله، سیل و …)
- حوادث شدید (مثل تصادفات رانندگی، آتشسوزی)
- خشونتهای فیزیکی یا جنسی (مثل تجاوز، ضرب و جرح)
- مشاهده مرگ یا جراحت شدید دیگران
- تشخیص یک بیماری خطرناک
علائم اختلال استرس پس از سانحه
PTSD در واقع یک واکنش طبیعی بدن به یک اتفاق غیرطبیعی و بسیار استرسزاست. توی این شرایط، مغز و بدن فرد در حالت «جنگ یا گریز» (fight or flight) قرار میگیره.
در بیشتر افراد، بعد از گذشت مدتی، این واکنشها فروکش میکنه. اما در افرادی که دچار PTSD میشن، این پاسخ استرسزا ادامه پیدا میکنه و فرد برای مدت طولانی (بیش از یک ماه) علائم زیر رو تجربه میکنه:
علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) به طور کلی به ۴ دسته اصلی تقسیم میشن. در ادامه، هر کدوم از این دستهها رو با جزئیات بیشتری توضیح میدیم:
۱- علائم مربوط به یادآوریهای ناخواسته (Intrusion Symptoms)
این علائم شامل ورود ناخواسته خاطرات، افکار، تصاویر یا احساسات مربوط به رویداد آسیبزا به ذهن فرد هست. این موارد میتونن بسیار آزاردهنده باشن و فرد کنترل کمی بر اونها داره.
فلشبک (Flashbacks): اینها تجربههایی هستن که در اونها فرد احساس میکنه رویداد آسیبزا دوباره در حال رخ دادنه. این تجربه میتونه شامل دیدن، شنیدن یا حتی احساس کردن دوباره رویداد باشه. فلشبکها ممکنه بسیار واقعی و گیجکننده باشن.
کابوسهای ناراحتکننده (Distressing Dreams/Nightmares): رؤیاهایی که محتوای اونها مستقیماً با رویداد آسیبزا مرتبطه و باعث بیدار شدن فرد با ترس و اضطراب شدید میشه.
افکار ناخواسته و مزاحم (Intrusive Thoughts): افکار تکراری، تصاویر ذهنی یا خاطراتی که به طور ناگهانی به ذهن فرد هجوم میارن و بسیار آزاردهنده هستن.
واکنشهای روانی یا جسمی شدید در مواجهه با نشانهها: وقتی فرد با چیزی مواجه میشه که یادآور رویداد آسیبزاست مثل یک صدا، بو، مکان یا حتی فکر خاص، ممکنه دچار واکنشهای شدید جسمی مثل تپش قلب، تنگی نفس، لرزش و عرق کردن یا واکنشهای روانی مثل اضطراب شدید، وحشتزدگی بشه.
۲- علائم مربوط به اجتناب (Avoidance Symptoms)
فرد مبتلا به PTSD تلاش میکنه تا از هر چیزی که فرد رو به یاد رویداد آسیبزا میاندازه، دوری کنه. این اجتناب میتونه هم درونی (ذهنی) و هم بیرونی (محیطی) باشه.
اجتناب از افکار، احساسات یا خاطرات: فرد سعی میکنه به رویداد آسیبزا فکر نکنه و احساسات مرتبط با اون رو سرکوب کنه. اجتناب از محرکهای خارجی، شامل دوری کردن از:
- افراد: کسانی که در زمان سانحه حضور داشتن یا یادآور اون هستن.
- مکانها: جاهایی که سانحه در اون رخ داده یا شبیهشه.
- اشیا: وسایلی که با رویداد مرتبط هستن.
- فعالیتها: کارهایی که در زمان یا بعد از سانحه انجام میشدن.
- موقعیتها: شرایطی که یادآور سانحه هستن مثل صدای بلند، ترافیک سنگین.
۳- علائم مربوط به تغییرات منفی در شناخت و خلقوخو (Negative Alterations in Cognitions and Mood)
این دسته شامل تغییراتی در نحوه تفکر فرد درباره خودش، دیگران، جهان اطرافش و همچنین تغییراتی در احساساتش هست.
- ناتوانی در به خاطر سپردن جنبههای مهم اتفاق آسیبزا: این فراموشی معمولاً ناشی از شوک یا ضربه روحی اتفاق میافته، نه آسیب مغزی.
- باورهای منفی و پایدار: فرد دچار باورهای تحریفشده و منفی درباره خود (مثلاً: من آسیب دیدهام، من بیارزش هستم)، درباره دیگران (مثلاً: هیچکس قابل اعتماد نیست) یا درباره جهان (مثلاً: دنیا جای خطرناکیست) میشه.
- احساس گناه یا سرزنش مداوم: فرد ممکنه خودش رو به خاطر رویداد آسیبزا یا پیامدهای آن سرزنش کنه، حتی اگر نقشی در وقوع آن نداشته باشه.
- کاهش علاقه یا مشارکت در فعالیتهای مهم: فرد دیگه از سرگرمیها و علایق قبلی خود لذت نمیبره و تمایلی به انجام اونها نداره.
- احساس جدایی یا کنارهگیری از دیگران: فرد ممکنه احساس کنه که از دوستان و خانوادهش دور شده یا دیگه نمیتونه با اونها ارتباط برقرار کنه.
ناتوانی در تجربه احساسات مثبت: مثل شادی، عشق، رضایت یا هیجان. فرد ممکنه احساس کنه که «بیحس» شده.
۴- علائم مربوط به تغییرات در برانگیختگی و واکنشپذیری (Alterations in Arousal and Reactivity)
این علائم باعث میشن فرد همیشه در حالت آمادهباش و هوشیاری بیش از حد باشه که این وضعیت بهشدت انرژیبر و آزاردهندهست.
- تحریکپذیری و انفجارهای خشم: فرد بهراحتی عصبانی میشه و ممکنه رفتارهای پرخاشگرانه نشون بده.
- رفتار بیپروا یا خودتخریبگر: اقدام به کارهایی که ریسک بالایی دارن، مثل رانندگی خطرناک، مصرف بیش از حد الکل یا مواد مخدر.
- هوشیاری بیش از حد (Hypervigilance): فرد دائماً مراقب محیط اطراف خودشه و احساس خطر میکنه، حتی در موقعیتهای امن.
- واکنشهای استارت شدید: به صداهای ناگهانی، ضربه یا هر محرک غیرمنتظرهای به شدت میترسه و واکنش نشان میده.
- مشکلات تمرکز: دشواری در تمرکز بر روی کارها یا مکالمات.
- اختلالات خواب: مشکل در به خواب رفتن، ماندن در خواب یا احساس ناامیدی بعد از بیدار شدن.
نکته مهم: برای اینکه تشخیص PTSD داده بشه، فرد باید حداقل دو علامت از دسته ۱ (یادآوری ناخواسته)، یک علامت از دسته ۲ (اجتناب)، دو علامت از دسته ۳ (تغییرات منفی در شناخت و خلقوخو) و دو علامت از دسته ۴ (تغییرات در برانگیختگی و واکنشپذیری) رو برای مدت بیش از یک ماه تجربه کنه و این علائم باعث اختلال در عملکرد روزمره او بشن.
علائم اختلال استرس پس از سانحه در کودکان
کودکان هم مثل بزرگسالان ممکنه دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بشن اما علائم اونها گاهی متفاوت یا با شدت بیشتری بروز میکنه. درک این تفاوتها برای تشخیص و کمک به کودکان بسیار مهمه. در اینجا به برخی از علائم PTSD در کودکان، با توجه به سن اونها، اشاره میکنیم:
علائم عمومی PTSD در کودکان مشابه بزرگسالان هست اما ممکنه نمودهای متفاوتی داشته باشه.
یادآوریهای ناخواسته
- کودکان ممکنه رویداد رو دوباره «بازی» کنن، نه اینکه فقط خاطره اون رو مرور کنن. این بازیها ممکنه شامل تکرار صحنهها، شخصیتها یا دیالوگهای مربوط به سانحه باشه.
- کابوسها در کودکان شایع هستن، اما در PTSD مربوط به خود سانحه هستن و باعث ترس شدید میشن.
- ترسها و نگرانیهای مداوم درباره رویداد.
- واکنشهای جسمی مثل دلدرد، سردرد یا حالت تهوع هنگام یادآوری.
اجتناب
- پرهیز از صحبت کردن درباره سانحه یا بازی کردن آن.
- اجتناب از نزدیکی به مکانها، افراد یا کارهایی که یادآور سانحه هستن.
- تغییرات منفی در خلقوخو و شناخت
- از دست دادن علاقه به بازیها و فعالیتهای مورد علاقه.
- احساس غم یا ناامیدی.
- کاهش توانایی ابراز احساسات مثبت.
- باورهای منفی مثل اینکه ممکنه خودشون رو مقصر بدونن یا فکر کنن دنیا جای خطرناکیه.
- مشکل در به خاطر سپردن جزئیات.
تغییرات در برانگیختگی و واکنشپذیری
- گریههای بیدلیل، پرخاشگری یا رفتارهای تکانشی.
- مشکل در تمرکز و دشواری در مدرسه یا انجام تکالیف.
- مشکل در به خواب رفتن، کابوس یا ترس از تاریکی.
- همیشه مضطرب و مراقب اطراف خود هستن.
- واکنشهای استارت شدید یعنی در بدو و شروع یک اتفاق، واکنش همراه با ترس دارن.
علائم خاصتر اختلال استرس پس از سانحه در کودکان خردسال (زیر ۶ سال)
- در کودکان خردسال، علائم PTSD ممکنه کمتر واضح باشن و بیشتر در رفتار روزمره اونها نمود پیدا کنن:
- بازگشت به رفتارهای قبلی مثل ادرار در رختخواب (Regression)، مکیدن انگشت یا وابستگی شدید به والدین.
- گریه مداوم یا بیقراری.
- ترس از جدا شدن از والدین.
- بازیهای تکراری که صحنههایی از سانحه رو بازنمایی میکنن.
- کاهش رشد یا از دست دادن مهارتهای آموزشی.
- مشکلات گفتاری یا مکث در صحبت کردن.
- ترس از شخصیتهای داستانی یا حیوانات که یادآور سانحه هستن.
علائم در کودکان بزرگتر و نوجوانان
در کودکان بزرگتر و نوجوانان، علائم ممکنه بیشتر شبیه بزرگسالان باشه، اما با تأکید بر جنبههای زیر:
- مشکلات شدید در مدرسه مثل افت تحصیلی، مشکلات رفتاری یا پرهیز از رفتن به مدرسه.
- مشکلات در روابط با همسالان و نشان دادن رفتارهایی مثل انزوا، پرخاشگری یا مشکل در اعتماد کردن.
- رفتارهای پرخطر مثل مصرف مواد مخدر یا الکل، رفتارهای جنسی پرخطر یا اقدام به خودکشی.
- احساس گناه یا شرمندگی شدید.
- افکار مربوط به انتقام یا عدالتخواهی نسبت به عامل سانحه.
بیشتر بخوانید: نشانه های نیاز فرد به روانشناس بعد از جنگ و بحران
نکات مهم در اختلال استرس پس از سانحه در مورد کودکان
- کودکان ممکنه به روشهای مختلفی به سانحه واکنش نشان بدن. برخی ممکنه بسیار مضطرب و ترسیده به نظر برسن، در حالی که برخی دیگه، ممکنه بیحس و گوشهگیر بشن.
- سن کودک در زمان وقوع سانحه و توانایی درک او از رویداد، بر نحوه بروز علائم تأثیر میگذاره.
- حمایت قوی خانواده و محیط امن میتونه به کودکان کمک کنه تا با اثرات سانحه کنار بیان.
- اگر والدین یا مراقبان متوجه علائم PTSD در کودک خود شدند، باید فوراً از یک متخصص سلامت روان کودک کمک بگیرن.
علت اختلال بعد از سانحه چیست؟
علت دقیق اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یک پدیده پیچیده هستش و معمولاً ترکیبی از عوامل مختلف در بروز این اختلال نقش دارن. این اختلال نتیجه یک واکنش طبیعی به یک رویداد غیرطبیعی و تهدیدکننده هست، اما در برخی افراد، این واکنش ادامه پیدا میکنه و به یک اختلال تبدیل میشه. عوامل اصلی مؤثر بر بروز PTSD عبارتند از:
- شدت رویداد
- نزدیکی به خطر
- احساس ناتوانی و عدم کنترل
- قرار گرفتن در محیط با خشونت عمدی
- سابقه خانوادگی مشکلات سلامت روان، به خصوص اضطراب یا افسردگی
- داشتن باورهای منفی درباره خود، جهان یا آینده
- ویژگیهای شخصیتی مثل سابقه تروما در کودکی یا مشکلات در تنظیم هیجانات
- کمبود حمایت اجتماعی از سوی خانواده، دوستان یا جامعه بعد از رویداد آسیبزا
- سابقه تروما در کودکی
- عوامل استرسزای مداوم
چگونه این عوامل با هم کار میکنند؟
این عوامل به تنهایی باعث PTSD نمیشن، بلکه در تعامل با هم عمل میکنن. مثلا کسی که سابقه خانوادگی اضطراب داره و در کودکی تروما رو تجربه کرده و سپس در معرض یک رویداد بسیار شدید و تهدیدکننده قرار میگیره، ممکنه سیستم بیولوژیکی او نتونه به طور مؤثر با استرس مقابله کنه و در نهایت دچار PTSD بشه.
در مقابل، فردی که از حمایت اجتماعی قوی برخورداره و از راهکارهای مقابلهای سالم استفاده میکنه، حتی بعد از تجربه یک رویداد آسیبزا، ممکنه به PTSD مبتلا نشه.
تشخیص اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
تشخیص PTSD با «احساس غم یا استرس بعد از حادثه» تفاوت داره؛ این اختلال معیارهای مشخص بالینی داره که روانپزشک یا روانشناس اون رو بررسی میکنه.
مرحله اول: تجربه رویداد آسیبزا
اولین شرط، تجربه مستقیم یا غیرمستقیم یک حادثه ترسناک یا تهدیدکنندهست؛ مثل تصادف شدید، بلای طبیعی، خشونت، جنگ یا مرگ عزیزان.
مرحله دوم: وجود چند دسته از علائم
- برای تشخیص، علائم اختلال استرس پس از سانحه باید حداقل ۱ ماه ادامه داشته باشن و باعث اختلال در زندگی روزمره بشن.
- خاطرات یا کابوسهای تکراری از حادثه، یا فلشبکهایی که فرد احساس میکنه دوباره اون اتفاق افتاده.
- دوری از هر چیزی که یادآور حادثه است، مثل مکان، فرد یا حتی فکر کردن بهش.
- احساس گناه، ناامیدی، بیاعتمادی به دیگران یا بیعلاقگی نسبت به زندگی.
- بیخوابی، تحریکپذیری، پرشهای ناگهانی و تمرکز پایین.
مرحله سوم: بررسی شدت و تأثیر علائم
حتماً باید مشخص بشه این علائم تا چه حد روی کار، درس، روابط یا زندگی روزمره فرد اثر گذاشتن.
مرحله چهارم: رد سایر دلایل
متخصص بررسی میکنه که این علائم، به خاطر مصرف مواد، بیماری جسمی یا اختلال روانی دیگه نباشه.
تشخیص اختلال استرس پس از سانحه در کودکان
کودکان ممکنه علائم رو به شکل متفاوتتر نشون بدن، مثلاً بازیهایی که حادثه رو بازسازی میکنن، شبادراری، چسبیدن زیاد به والدین یا بدخلقیهای مکرر.
چگونه تشخیص داده میشود؟
رواندرمانگر معمولاً از مصاحبه بالینی، مشاهده رفتار و پرسشنامههایی مثل CAPS‑5 یا PCL‑5 استفاده میکنه تا مطمئن بشه علائم با معیارهای PTSD مطابقت دارن.
نکته مهم: داشتن واکنش استرسی بعد از حادثه طبیعیه، اما اگر این احساسها شدید، طولانی یا مانع زندگی عادی بشن، یعنی زمان کمک گرفتن رسیده.
عوارض اختلال پی تی اس دی چیست؟
عوارض اختلال استرس بعد از ضربه (PTSD) میتونه با افسردگی، اختلالات اضطرابی یا اختلالات مصرف مواد مخدر بروز پیدا کنه. افراد مبتلا به PTSD ممکنه تمایلی به ایجاد روابط بین فردی نداشته باشن که به مرور باعث انزوا یا مشکلات در حفظ دوستی و ارتباطات کاری میشه.
عوارض جسمی اختلال پی تی اس دی هم درد مزمن یا مشکلات قلبی عروقیه. اگر PTSD درمان نشه، میتونه ناراحتی عاطفی و جسمی شدیدی رو ایجاد کنه:
- افسردگی، احساس غم، ناامیدی یا بیارزشی
- اختلال اضطراب اجتماعی و اختلال اضطراب منتشر
- سوء مصرف مواد مخدر
- مشکلات رابطه
- مشکلات شغلی
- مشکلات سلامت جسمانی
- افکار و رفتارهای خودکشی
- فلشبک و کابوس
درمان اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
تجربه یک حادثه تلخ، مثل یک تصادف شدید، جنگ، بلایای طبیعی یا حتی یک اتفاق ناگوار شخصی، میتونه اثرات عمیقی بر روان ما بذاره. گاهی اوقات، این اثرات به شکل «اختلال استرس بعد از سانحه» یا PTSD بروز میکنن. یعنی خاطرات حادثه مدام در ذهن تکرار میشن، احساس ناامنی و اضطراب شدید باقی میمونه و زندگی روزمره رو مختل میکنه.
خبر خوب اینه که PTSD قابل درمانه و راههای زیادی برای بهبود و بازگشت به زندگی عادی وجود داره. در ادامه، به زبان ساده میگیم که چه روشهایی برای درمان این اختلال وجود داره:
۱- حرف زدن و درک کردن
مهمترین و مؤثرترین راه درمان PTSD، صحبت کردن با یک متخصص و کمک گرفتن از روشهای رواندرمانیه. این روشها به شما کمک میکنن تا حادثه رو پردازش کنید و با اون کنار بیاید. چند روش اصلی عبارتند از:
درمان مبتنی بر صحبت و شناخت: در این روشها، یاد میگیرید چطور افکار منفی و باورهای نادرستی که بعد از حادثه در ذهن شما شکل گرفته (مثلاً «تقصیر من بود» یا «دیگه هیچوقت احساس امنیت نمیکنم») رو شناسایی و اصلاح کنید. همچنین، با خیال راحت درباره اتفاق صحبت میکنید تا بار سنگینش کم بشه.
تمرین روبهرو شدن تدریجی: در این روش، به آرامی و با کمک درمانگر، با چیزهایی که شما رو به یاد حادثه میندازن مثل مکانها، صداها یا حتی افکار خاص روبهرو میشید. این کار به مغزتون کمک میکنه بفهمه که این یادآورها دیگه خطرناک نیستن.
EMDR (درمان با حرکات چشم): این روش کمی متفاوته. در حالی که خاطره حادثه رو به یاد میارید، درمانگر از شما میخواد معمولاً با چشم، حرکاتی رو دنبال کنید. این کار به پردازش خاطرات سخت کمک میکنه و بار هیجانی اونها رو کاهش میده.
۲- کمک گرفتن از دارو یا دارودرمانی
گاهی، علاوه بر رواندرمانی، نیاز به مصرف دارو هم هست. داروها به طور مستقیم PTSD رو درمان نمیکنن، اما میتونن علائم آزاردهندهای مثل اضطراب شدید، افسردگی یا مشکلات خواب رو تا حد زیادی کنترل کنن.
این داروها رو باید با تجویز روانپزشک مصرف کنید. همچنین بهتون کمک میکنه تا راحتتر بتونید در جلسات رواندرمانی شرکت کنید و بهبودی سریعتری داشته باشید.
۳- حمایتهای دیگر
علاوه بر روشهای اصلی، نکات و فعالیتهای دیگری هم وجود دارن که روند بهبودی رو سرعت میدن مثل:
- حمایت خانواده و دوستان
- انجام ورزشهای منظم
- تکنیکهای آرامسازی مثل تمرینهای تنفس عمیق، مدیتیشن یا یوگا
- شرکت در گروههای حمایتی و صحبت با افرادی که تجربیات مشابهی داشتن
درمان PTSD در کودکان
کودکان نیازمند درمانهای ویژهتری هستن. معمولاً از بازیدرمانی، نقاشی و داستانگویی برای کمک به اونها استفاده میشه. والدین هم نقش کلیدی در ایجاد محیطی امن و حمایتی برای کودک دارن.
دارو و قرص برای درمان اختلال استرس پس از سانحه ptsd
داروهای ضد افسردگی، داروهای ضد اضطراب و تثبیت کننههای خلق و خو، رایجترین داروهای تجویزی برای درمان اختلال بعد از حادثه هستن. این داروها باید با نظارت و تجویز پزشک مصرف بشن:
- داروهای ضد افسردگی: مثل مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکنندههای بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین (SNRIs)
- داروهای ضد اضطراب: بنزودیازپینها، مثل لورازپام و کلونازپام
- پرازوسین: پرازوسین یک داروی فشارخونه که میتونه به کاهش کابوسها و بهبود خواب این افراد کمک کنه.
- تثبیت کنندههای خلق و خو: مثل قرص لاموتریژین
- آنتی سایکوتیکهای نسل دوم: مثل ریسپریدون و اولانزاپین
پیشگیری از اختلال استرس پس از سانحه
زندگی پر از اتفاقات غیرمنتظره است. تجربه حوادث ناگوار، مثل بلایای طبیعی، جنگ، سوانح یا از دست دادن عزیزان، میتونه اثرات روحی عمیقی روی ما بگذاره. گاهی اوقات، این اثرات به شکل اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بروز میکنه که زندگی فرد رو برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار میده.
اما آیا میتونیم از بروز این اختلال پیشگیری کنیم؟ خبر خوب اینه که با آمادگی روحی و ذهنی و همچنین اقداماتی بعد از وقوع حادثه، میتونیم احتمال ابتلا به PTSD رو کاهش بدیم.
الف) آمادگی قبل از وقوع حوادث ناگوار:
هرچند نمیتونیم جلوی وقوع حوادث رو بگیریم، اما میتوانیم تابآوری روانی خودمون رو تقویت کنیم تا در صورت بروز، بهتر با اونها کنار بیاییم.
- یادگیری روشهای مدیریت استرس، مثل تمرینهای تنفس عمیق، مدیتیشن یا فعالیتهای بدنی منظم، به ما کمک میکنه تا در موقعیتهای پرتنش، آرامشمون رو حفظ کنیم.
- داشتن روابط سالم و حمایتگر با خانواده، دوستان و همکاران، یک سپر محافظتی مهم در برابر سختیهاست. در این مواقع باید خیالتون راحت باشه که در زمان نیاز، افرادی هستن که به شما کمک کنن.
- شناخت واکنشهاتون یعنی در شرایط استرسزا معمولاً چه واکنشهایی نشان میدید، مثلاً زود عصبانی شدن یا گوشهگیر شدن، به شما کمک میکنه تا در زمان وقوع حادثه، این واکنشها رو زودتر تشخیص بدید و مدیریت کنید.
- یک بدن سالم، ذهن سالمتری داره. تغذیه مناسب، خواب کافی و ورزش منظم، اساس تابآوری روانی ما هستن.
ب) اقدامات حمایتی بعد از وقوع حوادث:
اگر خودتان یا اطرافیانتان تجربه سختی داشتید، این اقدامات میتونه به کاهش احتمال بروز PTSD کمک کنه:
- در اسرع وقت، درباره آنچه اتفاق افتاده با یک فرد مورد اعتماد مثل دوست، خانواده یا مشاور صحبت کنید. بیان احساسات و تجربیات، بار روانی رو کاهش میده.
- سعی کنید از انزوا دوری کنید. بودن در کنار کسایی که به شما اهمیت میدن، احساس امنیت و تعلق رو تقویت میکنه.
- تا جایی که امکان داره، فعالیتهای روزمره خودتون، مثل رفتن به سر کار، ورزش یا گذراندن وقت با خانواده رو ادامه بدید. این کار به بازگشت حس ثبات و کنترل کمک میکنه.
- به نیازهای جسمی و روحی خودتون توجه کنید. استراحت کافی، تغذیه سالم و انجام فعالیتهایی که از اونها لذت میبرید، بسیار مهمن.
- مصرف الکل و مواد مخدر ممکنه در کوتاهمدت احساس بهتری بدن، اما در بلندمدت روند بهبودی رو مختل میکنن و احتمال بروز PTSD رو افزایش میدن.
- اگر احساس میکنید اضطراب، ترس یا خاطرات حادثه شما رو رها نمیکنن و زندگیتون رو مختل کردن، تردید نکنید و از یک روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرید. گاهی فقط چند جلسه مشاوره میتونه حالتون رو خیلی بهتر کنه.
توجه ویژه به کودکان
کودکان بعد از حوادث، آسیبپذیرتر هستن. اطمینان از احساس امنیت اونها، گوش دادن به حرفهاشون بدون قضاوت و حفظ روال زندگی عادی تا حد امکان، برای پیشگیری از PTSD در کودکان حیاتیه. در صورت مشاهده علائم نگرانکننده، حتماً از متخصصان کودک کمک بگیرید.
سوالات متداول درباره اختلال استرس پس از سانحه PTSD
۱- PTSD دقیقاً چیست؟
PTSD اختلال روانیه که بعد از تجربه یک رویداد آسیبزا یا ترسناک رخ میده و با علائمی مثل یادآوری خاطرات به صورت ناخواسته، کابوس و اضطراب شدید همراهه.
۲- چه کسانی بیشتر در معرض خطر PTSD هستن؟
افرادی که مستقیماً در معرض حوادث تروماتیک قرار گرفتهن، مثل سربازان، قربانیان خشونت یا بازماندگان بلایای طبیعی، بیشتر در معرض خطر هستن.
۳- علائم اصلی PTSD کدامند؟
علائم متداول اختلال استرس پس از سانحه شامل یادآوری مکرر حادثه، اجتناب از موقعیتهای یادآور، تغییرات منفی در خلق و افکار و واکنشهای برانگیختگی بالا مثل ترسیدن ناگهانیه.
۴- چقدر طول میکشد تا PTSD تشخیص داده شود؟
علائم این اختلال معمولاً ۱ ماه بعد از شروع حادثه بروز پیدا میکنن، اما برای تشخیص رسمی، علائم باید حداقل ۱ ماه ادامه داشته باشن و باعث اختلال در عملکرد فرد بشن.
۵- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم PTSD بیش از ۱ ماه طول کشید، زندگی روزمره شما رو مختل کرد یا احساس ناامیدی شدید داشتید، حتماً باید به پزشک یا روانشناس مراجعه کنید.