نشانه‌های رایج ترین بیماری های خود ایمنی + روش های تشخیص و درمان

علائم و نشانه‌های بیماری‌های خودایمنی کدامند؟ در بیماری خود ایمنی سیستم ایمنی بدن اشتباه به خود بدن حمله می‌کند. سیستم ایمنی بدن به طور معمول در برابر میکروب‌ها، باکتری‌ها و ویروس‌ها مقاومت نشان می‌‌دهد و از بدن در مقابل آن‌ها محافظت می‌کند. سیستم ایمنی وقتی مهاجمان خارجی را تشخیص می‌دهد، لشکری از هسته‌‌های جنگنده را برای حمله به آن‌ها می‌فرستد. به طور معمول سیستم ایمنی بدن می‌تواند تفاوت بین سلول‌های خارجی و مهاجم و سلول‌های خودی را تشخیص دهد. اما در این بیماری، سیستم ایمنی بدن بخشی از بدن شما را مانند مفاصل یا پوست به عنوان سلول‌های خارجی به اشتباه می‌گیرد. در این حالت پروتئین‌هایی با نام «اتو آنتی بادی‌ها» به سلول‌های سالم حمله می‌کنند. در این مطلب از سرویس سلامت در مجله کوروش به بررسی بیماری‌های خود ایمنی، علائم، روش تشخیص و درمان آن‌ها می پردازیم.

علل مختلف بیماری‌های خودایمنی کدامند؟

پزشکان هنوز به وضوح نمی‌‌دانند که چه عواملی باعث حمله سیستم ایمنی به بدن می شود. یا اینکه چرا برخی افراد بیشتر از دیگران به بیماری‌‌های خودایمنی مبتلا می شوند.

بیماری خود ایمنی گاهی ارثی است

برخی از افراد به صورت ارثی به بیماری خودایمنی مبتلا می‌شوند. حتی در مدل ارثی ممکن است نوع بیماری افراد با هم متفاوت باشد. اما یکی از اعضای خانواده آن‌ها قطعا به بیماری خود ایمنی مبتلا است. برخی بیماری‌های خود ایمنی مانند «مالتیپل اسکلروزیس» و «لوپوس» در خانواده‌ها وجود دارد و اگر یکی از اعضای خانواده مبتلا به این نوع بیماری باشد، احتمال ابتلای دیگر اعضا نیز وجود دارد.

حتی ممکن است عضو دیگر خانواده دچار نوعی یکسانی از این بیماری نشود. محققان گمان می‌کنند عوامل محیطی مثل عفونت‌ها و یا قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی هم می‌توانند در ابتلا به بیماری خود ایمنی موثر باشند.

رژیم غذایی نامناسب باعث بیماری خود ایمنی می شود؟

از آنجا که بیماری خود ایمنی در حال افزایش است، یکی از عوامل موثر در احتمال ابتلا به این بیماری رژیم غذایی نامناسب است. خوردن غذاهای پرچرب، قند و محصولات فرآوری شده ممکن است باعث التهاب و واکنش سیستم ایمنی بدن شود. با این حال هنوز این موضوع اثبات نشده است.

بیشتر بخوانید: علائم بیماری دیابت نوع 2 در زنان و مردان

فرضیه بهداشت و واکسن در بیماری خود ایمنی

بر اساس مطالعاتی که در سال ۲۰۱۵ انجام شده است، دلیل ابتلا به بیماری خود ایمنی با فرضیه بهداشت توضیح داده می‌شود. گفته می‌شود به دلیل واکسن و ضد عفونی کننده‌ها امروزه کودکان نسبت به گذشته کمتر در معرض میکروب‌ها قرار دارند.

عدم مواجهه با میکروب‌ها و باکتری‌ها می تواند سیستم ایمنی بدن را مستعد واکنش بیش از حد در برابر مواد بی‌ضرر و بی‌خطر کند. با این حال هنوز علت دقیق بیماری خود ایمنی مشخص نیست.

عواملی چون ژنتیک، رژیم غذایی، عفونت‌ها و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی به عنوان عوامل دخیل و تاثیرگذار در ابتلا به این بیماری عنوان شده‌اند.

آسیب‌ به بدن در بیماری های خودایمنی

برخی از بیماری های خود ایمنی فقط یک عضو از بدن را هدف قرار می‌دهند. در دیابت نوع یک به «پانکراس» آسیب وارد می‌شود. اما با بیماری‌های دیگر مانند «لوپوس اریتماتوی سیستمیک»، کل بدن تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

معرفی انواع بیماری های خود ایمنی

بیش از ۸۰ نوع از بیماری‌های مختلف خود ایمنی وجود دارند. در اینجا سعی کرده‌‌ایم تا به رایج‌‌ترین آن‌ها بپردازیم.

بیماری خود ایمنی دیابت نوع اول

غده «پانکراس»، هورمون انسولین تولید می‌کند. این هورمون در تنظیم قند خون بسیار موثر است. در دیابت نوع اول سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولید‌کننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد. در نتیجه، قند خون بالا، می‌تواند منجر به آسیب رگ‌های خونی و همچنین اندام‌هایی مانند قلب، کلیه، چشم و اعصاب شود.

بیماری خود ایمنی آرتریت روماتوئید (RA)

در بیماری خودایمنی «آرتریت روماتوئید»، سیستم ایمنی بدن به مفاصل حمله می‌کند. این حمله باعث قرمزی، گرما، درد و سفتی مفاصل می‌شود. برخلاف آرتروز که معمولا با افزایش سن در افراد بروز پیدا می‌کند، علائم بیماری آرتریت روماتوئید می‌تواند از ۳۰ سالگی یا حتی زودتر شروع شود.

بیشتر بخوانید: شایع ترین بیماری های خود ایمنی دوران بارداری

پسوریازیس یا آرتریت پسوریازیس

سلول‌های پوستی به طور معمول در حالت عادی رشد می‌کنند و وقتی دیگر نیازی به آن ها نیست، ریخته می‌شوند. پسوریازیس باعث می شود سلول‌های پوستی خیلی زود تکثیر شوند. در این حالت سلول‌‌های اضافی به صورت لکه‌ های قرمز ملتهب شکل می‌گیرند.

این نوع سلول‌ها معمولا به صورت پوسته‌های سفید و نقره‌ای روی پوست قرار می‌گیرند. ۳۰ درصد افراد مبتلا به پسوریازیس دچار تورم، سفتی و درد مفاصل می‌شوند. به همین دلیل است که به این نوع بیماری خود ایمنی، بیماری «آرتروز پسوریازیس» نیز گفته می‌شود.

بیماری خودایمنی مولتیپل اسکلروزیس

«مولتیپل اسکلروزیس یا (MS)» به سیستم «میلین» که پوشش محافظ سلول های عصبی در سیستم عصبی مرکزی بدن شما است آسیب می‌رساند. در این نوع آسیب دیدگی سرعت انتقال پیام بین مغز و نخاع بسیار کاهش پیدا می‌کند.

این عارضه می‌تواند علائمی چون بی‌حسی، ضعف و مشکلات تعادل و مشکلات زیاد در راه رفتن را به همراه داشته باشد. این بیماری اشکال مختلفی دارد و به سرعت پیشرفت می‌کند. طبق نتایج مطالعات معتبر حدود ۵۰ درصد از افراد مبتلا به بیماری ام اس طی ۱۵ سال پس از شروع بیماری، برای راه رفتن نیاز به کمک دارند.

بیماری خودایمنی لوپوس اریتماتوز سیستمیک

گرچه پزشکان در دهه ۱۸۰۰ برای اولین بار «لوپوس» را به عنوان یک بیماری پوستی توصیف کردند. اما شکل «سیستمیک» که شایع‌ترین نوع «لوپوس» است، یک بیماری خود ایمنی محسوب می‌شود. در این بیماری بسیاری از اندام‌ها از جمله مفاصل، کلیه‌ها، مغز و قلب درگیر می‌شوند. درد مفصل و خستگی از رایج‌ترین علائم این بیماری خود ایمنی محسوب می‌شوند.

بیشتر بخوانید: تشخیص و درمان بیماری لوپوس

بیماری خودایمنی التهاب روده

«بیماری التهابی روده» اصطلاحی است که برای توصیف شرایطی که باعث التهاب پوشش دیواره روده می‌شود به کار می‌رود. در این بیماری خود ایمنی، دستگاه گوارش از دهان تا مقعد می‌تواند ملتهب شود. بنابراین یکی از بیماری‌های آزار دهنده و دشوار در حیطه امراض خود ایمنی محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید: علائم و روش های درمان سندروم روده تحریک پذیر

بیماری خودایمنی آدیسون

در بیماری خود ایمنی «آدیسون»، غدد فوق کلیوی که هورمون‌های کورتیزول، آلدوسترون و آندروژن تولید می‌کنند، تحت تاثیر قرار می‌گیرند. کمبود کورتیزول در بدن می‌تواند بر نحوه استفاده و ذخیره بدن از کربوهیدرات‌ها و قند بسیار تاثیرگذار باشد.

همچنین کمبود آلدوسترون منجر به از دست رفتن سدیم و پتاسیم اضافی در جریان خون می‌شود. علائم شایع این بیماری ضعف، خستگی، کاهش وزن و کاهش قند خون هستند.

بیماری خودایمنی گریوز؛ کاهش وزن و برآمدگی چشم

در بیماری خودایمنی گریوز به غدد تیروئید در گردن حمله شده و این موضوع باعث تولید بیش از حد هورمون‌ها می‌‌شود. هورمون‌های تیروئید به عنوان کنترل کننده میزان مصرف انرژی بدن تحت عنوان «هورمون های متابولیسم» شناخته می‌شوند.

داشتن بیش از حد این هورمون‌ها باعث افزایش فعالیت بدن و علائمی چون عصبی شدن، افزایش ضربان قلب و عدم تحمل گرما می‌شود. کاهش وزن نیز یکی دیگر از این علائم محسوب می‌شود. یکی از علائم بالقوه بیماری گریوز «برآمدگی چشم» است و این موضوع می‌تواند در حدود ۳۰ درصد از کسانی که به این بیماری مبتلا هستند اتفاق بیفتد.

بیماری سلیاک و التهاب روده کوچک

در این بیماری که با خود ایمنی ارتباط مستقیم دارد، افراد مبتلا نمی‌‌توانند از غذاهای حاوی گلوتن استفاده کنند. آن‌ها ممنوعیت‌های زیادی برای استفاده از غذاهای گلوتن‌دار شامل گندم چاودار و سایر محصولات دانه‌دار هستند.

زمانی که این مواد وارد روده کوچک می‌شوند، سیستم ایمنی بدن به این قسمت از دستگاه گوارش حمله می‌کند و باعث التهاب آن می‌شود. یک درصد از مردم ایالات متحده مبتلا به بیماری سلیاک هستند. این بیماری می‌‌تواند علائمی چون اسهال و شکم درد را به همراه داشته باشد.

بیشتر بخوانید: علائم عدم تحمل گلوتن و درمان آن

سندروم شوگرن؛ بیماری خودایمنی چشم و دهان

«سندروم شوگرن» یکی از بیماری‌های دیگر مرتبط با خود‌ایمنی است. در این بیماری سیستم ایمنی به غدد مرتبط با چشم و دهان حمله می‌کند. علائم بارز سندروم شوگرن خشکی چشم و خشکی دهان است. این بیماری ممکن است بر روی مفاصل یا پوست نیز تاثیر بگذارد.

بیماری خودایمنی تیروئدیت‌ هاشیموتو و ریزش مو و افزایش وزن

در بیماری «تیروئیدیت هاشیموتو»، تولید هورمون تیروئید کاهش پیدا می‌کند. از علائم این بیماری مرتبط با خودایمنی، افزایش وزن، حساسیت به سرما، خستگی و ریزش مو است. گاهی اوقات تورم تیروئید یعنی همان بیماری گواتر نیز از علائم اصلی این نوع بیماری محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید: بهترین رژیم غذایی برای درمان تیروئید

بیماری کم خونی پرخطر

در این بیماری، بدن دچار کمبود پروتئینی می‌شود که توسط سلول‌های پوششی معده ساخته می‌‌شوند. پروتئینی که به عنوان فاکتور اصلی شناخته شده برای جذب ویتامین B۱۲ در روده باریک لازم است. بدون داشتن این نوع ویتامین، فرد دچار کم خونی می‌شود و توانایی بدن برای سنتز دی ان ای تغییر می‌یابد.

کم خونی در بزرگسالان و افراد مسن بسیار زیاد دیده می‌شود. بیش از ۲ درصد افراد بالای ۶۰ سال به راحتی تحت تاثیر این بیماری ناشی از خود ایمنی قرار می‌گیرند.

علائم بیماری خود ایمنی کدامند؟

علائم بیماری های خود ایمنی بسیار شبیه به هم هستند. خستگی، درد عضلات، تورم و قرمزی پوست و تب پایین از جمله این علائم محسوب می‌شوند. مبتلایان به بیماری خود ایمنی با علائمی چون مشکلات در تمرکز، بی حسی و سوزن سوزن شدن دست و پا نیز مواجه هستند. ریزش مو و التهابات پوستی از دیگر علائم بیماری‌های خودایمنی هستند.

برخی از بیماران خود ایمنی علائم متفاوت دیگری را دارند. به عنوان مثال در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک، این علائم به صورت تشنگی شدید، کاهش وزن و خستگی بروز پیدا می‌کند.

در برخی از بیماران علائمی چون درد شکم، نفخ و اسهال بسیار مشهود است. بیماران مبتلا به خود ایمنی چون پسوریازیس با علائمی چون گر گرفتگی دوره‌ای مواجه هستند. علائم این بیماران معمولا مدتی بهبود پیدا کرده و بعد دوباره شروع می‌شوند و بیماری اوج می‌گیرد.

تشخیص بیماری خود ایمنی به چه صورت است؟

در صورت مشاهده علائم بیماری خود ایمنی باید بلافاصله به پزشک مراجعه شود. بسته به بیماری که دارید، پزشک متخصص خود را انتخاب کنید.
روماتولوژیست‌ها بیماری‌های مفصلی مانند «آرتریت روماتوئید» و همچنین «سندروم شوگرن» را درمان می‌کنند. برای بیماری‌های خود ایمنی مثل سلیاک و کرون مراجعه به متخصصان گوارش توصیه می‌شود.

برای بیماری‌هایی مثل گریوز، تیروئیدیت هاشیموتو و آدیسون باید به متخصص بیماری‌های گوارش مراجعه کرد. همچنین برای بیماری‌‌های پوستی خودایمنی نیز بهتر است به یک متخصص پوست مراجعه شود. هیچ آزمایش مشخصی نمی‌تواند این بیماری را تشخیص دهد. پزشک برای شما ترکیبی از آزمایش‌ها و معاینات پزشکی را تجویز می‌کند.

آزمایش آنتی بادی ضد هسته ای

آزمایش «آنتی بادی ضد‌هسته‌ای» اغلب از جمله اولین آزمایش‌هایی است که پزشکان در صورت مشکوک شدن از آن استفاده می‌کنند. نتیجه مثبت آزمایش به این معنی است که شما ممکن است یکی از بیماری‌های خودایمنی را داشته باشید.

اما این نوع آزمایش نیز دقیقاً تایید نمی‌کند که کدام یک از این بیماری‌ها در بدن شما وجود دارد. بنابراین آزمایش‌های دیگری از سوی پزشک برای یافتن آنتی‌بادی‌های خاص در بدن شما تجویز خواهد شد. پزشکان ممکن است برای بیماران مبتلا به خود ایمنی التهابی نیز آزمایش‌های زیادی تجویز کنند.

سوالات مختلف درباره بیماری‌های خود ایمنی و علائم آن‌ها

درمان بیماری های خود ایمنی امکان پذیر است؟

به طور کلی درمان‌های ویژه و خاصی برای بیماری خودایمنی وجود ندارد. پس از تشخیص پزشک، پروسه درمانی تنها برای کنترل این بیماری شروع می‌شود. پروسه درمانی می‌‌تواند پاسخ ایمنی بیش از حد بدن را کنترل کرده و میزان التهاب را کاهش دهد.

اگر در پروسه درست درمان قرار بگیرید، میزان درد و التهاب در بدن به حداقل می‌رسد. داروهایی نیز در این روند درمانی برای بیمار تجویز می‌‌شوند. داروهای ضد‌التهاب غیر‌استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن از جمله این داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن هستند.

برخی از این این داروها برای تسکین علائمی مانند درد، تورم و خستگی تجویز می‌شوند. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم هم می‌تواند در کاهش علائم بسیار تاثیرگذار باشد.

آیا بیماری خودایمنی کشنده است؟

10 علت اصلی مرگ و میر در زنان و دومین بیماری مزمن در آمریکا بیماری‌های خودایمنی است. علاوه بر این انواع بیماری خودایمنی ممکن است بدن فرد را مستعد ابتلا به انواع بیماری قلبی، دیابت، سرطان و … کند و به سایر اندام‌های بدن آسیب برساند. بیماری خودایمنی یک بیماری مزمن است اما به خودی خود کشنده نیست.

رایج ترین علائم بیماری‌های خودایمنی کدامند؟

• خستگی شدید و مداوم
• درد مفاصل یا عضلات
• تب خفیف و بدون علت
• تورم یا التهاب در یک نقطه از بدن
• مشکلات پوستی (قرمز شدن پوست، لک، راش و حساسیت)
• ریزش مو
• مشکلات گوارشی مثل اسهال، یبوست و درد شکم
• بی حسی یا گزگز دست و پا
• مه ذهنی (brain fog) که سبب مشکل در تمرکز می‌شود.

علائم بیماری خودایمنی ام اس چیست؟

• تاری دید یا بینی
• التهاب عصب بینایی
• خستگی شدید و غیرعادی
• ضعف یا ستگینی یک اندام (معمولا در یک سمت بدن)

همچنین برخی علائم بیماری MS مربوط به اختلال در تعادل و حرکت هستند. مثل:

• سرگیجه
• عدم تعادل
• اختلال در راه رفتن (احساس کشیدن پا و لنگیدن)
• اسپاسم عضلانی یا گرفتگی دردناک

برخی علائم حسی بیماری ام اس هم عبارتند از:

• احساس شوک الکتریکی موقع خم کردن گردن
• حساسیت بیش از حد به لمس شدن
• احساس سوزش یا مورمور شدن طولانی

علاوه بر این‌ها برخی علائم دیگر ام اس شامل علائم روحی و روانی و اختلالات مثانه و ادرار و حتی تکلم نامفهوم، لرزش، تشنج و مشکل در بلع هم هستند.

منبع: healthline