آداب و رسوم شب یلدا در مازندران | جشن چله شو با ماهی گرده‌ بیج | مجله کوروش

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران | چله شو با ماهی گرده بیج

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران | چله شو با ماهی گرده بیج


30 آذر 1400 . زمان مطالعه: 15 دقیقه

خیلی بد »»»»»»»»»»»»»» خیلی خوب
4
آداب رسوم شب یلدا مازندران

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران درست همانند دیگر شهرهای دیگر جالب و با جزییات فراوان است. مراسم شب یلدا یا «چله شو» در شهرهای استان مازندران آن‌قدر مهم است که برای مثال اگر خانواده‌ای در این شب تدارکی برای شام نداشته باشد آن را امری بدشگون می‌دانند. شما چیزی در مورد آداب رسوم مازندرانی‌ها در شب یلدا می‌دانید؟ چله شو در مازندران چگونه برگزار می‌شود و مردم این استان در شب یلدا چه رسم‌هایی دارند؟ در این مقاله از سرویس سبک زندگی در مجله کوروش می‌توانید با رسوم جشن شب یلدا در مازندران بیشتر آشنا شوید. در انتهای مقاله به سوالات متداول در مورد شب یلدا مازندران پاسخ خواهیم داد.

 

 

سرزمین بازی افق کوروش

شب یلدا در فرهنگ مردم مازندران

 

شب یلدا در تمام مناطق ایران با برگزاری مراسم شب نشینی و جشن و سرور و خوردن خوراکی‌های خوشمزه زمستانی و البته گاهی هم تابستانی (مثل هندوانه) همراه است. برای مثال تهرانی‌های قدیم برای شب یلدا فال گردو می‌گرفتند، خوردن هندوانه در شب یلدا را در کنار خربزه و انار خوش‌یمن و با برکت می‌دانستند و عقیده داشتند هندوانه به خاطر گرد بودنش نماد خورشید است.

 

یا یزدی‌ها که به شب یلدا «شولی چله» می‌گویند و حتما باید در این شب آش سنتی شولی را میل کنند. اما آداب و رسوم شب یلدا در مازندران تقریباً در اغلب شهرهای این استان مشترک است و یکی از جذاب‌ترین رسوم شب یلدا در کشور در شهرهای این استان اجرا می‌شود.

 

چله شو به زبان مازندرانی یعنی شب چله و این عبارتی است که مردم این استان برای شب یلدا به کار می‌برند. آداب و رسوم مردم مازندران در شب یلدا همانند دیگر استان‌های کشور، بسیار جذاب است. در این شب مردم با دیدن هم در کوچه و خیابان و تبریک شب یلدا به زبان شمالی و مازندرانی این روز را برای هم به یاد ماندنی‌تر می‌کنند.

 

 

آداب و رسوم چله شو در کلاردشت

 

شب یلدا یا به زبان محلی «چله شو» در مازندران آیین و رسوم خاصی دارد. تدارکات این شب مهم از چند روز قبل آغاز می‌شود و در آخرین روز ماه پاییز کارها همراه با خانه‌تکانی و دانه کردن انار و پاک کردن برنج برای شام شب ادامه پیدا می‌کند.

 

یکی از آداب و رسوم شب یلدا در مناطقی مثل کلاردشت این است که از سال‌های دور رسم بر این بوده که حتما برای شام ویژه شب یلدا سبزی پلو همراه با مرغ، اردک یا ماهی بخورند و با خوردن این غذا به استقبال زمستان بروند.

 

در گذشته زنان کلاردشتی از چند روز قبل از شب یلدا به صحرا می‌رفتند تا با دستان خودشان سبزی‌های مخصوص سبزی پلو شام شب یلدا را بچینند و آماده کنند. فسنجان با مرغ یا اردک و نیز کوکو سبزی هم یکی دیگر از غذاهای مخصوص مهمانی شب یلدا در اغلب شهرها و روستاهای مازندران از جمله کلاردشت است.

نقش زنان در شب چله مازندران

 

نقش زنان در شب چله مازندران

 

در مازندران به جرات می‌توان گفت که بخش مهمی از انجام تدارکات یلدا بر عهده خانم‌های خانواده است. آماده کردن انواع شیرینی محلی خانگی، غذاهای لذیذ شب چله و چیدمان میز یلدا همانند بسیاری از شهرهای ایران توسط خانم‌ها و مادران خانه انجام می‌شود.

 

در شب یلدا هر سال دوستان و فامیل در خانه یکی از اهالی روستا جمع می‌شوند. به همین منظور معمولاً خانم‌های فامیل و برخی همسایه‌ها از صبح روز ۳۰ آذر دور هم جمع می‌شوند و با کمک هم شیرینی‌ها، غذاها را آماده کرده و تزئینات شب یلدا را انجام می‌دهد.

 

برای تدارکات شب یلدا زنان دوست و همسایه و آشنا درست مثل زمانی که در خانه خودشان کار می‌کند، به صاحب‌خانه کمک می‌کنند تا بهترین میز یلدایی را برای دورهمی این شب آماده کنند. سپس همگی به همراه اعضای خانواده در یک خانه دور هم جمع می‌شوند و یک شب به یادماندنی را در کنار هم رقم می‌زنند.

 

 

تنقلات و خوراکی‌های شب یلدا در مازندران

 

تنقلات و خوراکی‌های شب یلدا در مازندران

فروش اینترنتی افق کوروش

 

خوردن انار، ماست، میوه، آجیل و تنقلاتی مثل گندم برشته، تخم بو داده هندوانه و کدو، کدو حلوایی پخته و مزه‌دار شده با دارچین و عسل، ازگیل یا کنوس، آجیل و میوه خشک که به همه آن‌ها «شب چره» می‌گویند از جمله آداب و رسوم شب یلدا در مازندران و از اوجب واجبات است.

 

در آیین و رسوم شب یلدا در مازندران به میوه‌های شب یلدا «کِنِس» می‌گویند. در سفره شام شب یلدا حتما باید یکی از انواع پلو با برنج تدارک دیده شود چون به اعتقاد قدیمی‌ها خوردن برنج یا گندم در این شب شگون دارد و به سفره آن‌ها در تمام روزهای سال برکت می‌دهد.

 

 

شب نشینی و شعرخوانی به زبان محلی از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران

 

شب نشینی و شعرخوانی به زبان محلی از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران

 

یکی از مهم‌ترین آداب و رسوم شب یلدا در مازندران مثل سایر نقاط ایران «شب نشینی» است. در مازندران معمولا رسم بر این است که اگر افراد فامیل برای شام دور هم جمع نشوند حتما برای شب‌ نشینی بعد از شام با هم از چند روز قبل قرار و مدار می‌گذارند و معمولا همه افراد برای شب‌ نشینی به خانه بزرگ‌تر فامیل می‌روند و تا پاسی از شب با خوردن خوراکی‌های مخصوص شب یلدا بیدار می‌مانند.

حتما بخوانید  طرز تهیه مرحله به مرحله آبگوشت خوشمزه کرمانی (متنجنه، مطنجنه یا متنجون)

 

گاهی هم برای سرگرمی شب یلدا با هم کشتی می‌گیرند یا مچ می‌اندازند، شعرها و آوازهای قدیمی برای شب یلدا به زبان مازندرانی و منظومه‌های امیری و طبری می‌خوانند یا با اشعار حافظ فال می‌گیرند.

 

 

یکی از شعرهایی که مازنی‌ها به شکل آواز در مراسم شب یلدا دورهم می‌خوانند:

 

اَی بیَمو چِلّه شو
بَخِر بَخِره نصفه شو
کئی تیم و اِنارتیم
دَکِردِمه شه بِتیم
بِشتِزیک بَوین جان
دِرِس هَکرده می نَنجان
هندونه رِه قف بَزِن
قَچِل قَچِل تب بَزِن
تا سِواءی کِرسی بِن
هَی شون بَکِش می اِشکِم

 

 

چله شو دور یک «میزد» یلدایی

 

در زبان مازندرانی به میز یا سفره‌ای که خوراکی‌های شب یلدا را روی آن می‌چینند «میزد» می‌گویند. در فرهنگ بومی مازندران برای شب یلدا این «میزد» که معمولا روی یک کرسی چیده می‌شود پر است از انواع میوه‌های مختلف، مغزها و آجیل و انواع دانه‌های بو داده.

 

جالب است بدانید که ایرانیان باستان این شب را شب تولد الهه مهر «میترا» می‎‎‌پنداشتند و به همین علت این شب را جشن می‎‌گرفتند و سفره‌ای رنگین می‌گستردند و”میزد” نثار می‌کردند. «میزد» نذری یا ولیمه‌ای بود غیر نوشیدنی، مانند گوشت و نان و شیرینی و حلوا. مازندرانی‌ها اعتقاد دارند در این شب بهتر است میوه‌هایی که دانه بیشتری دارند را میل کنند (مثل انار و هندوانه) که نمادی از برکت و حاصلخیزی و باروری هستند.

 

علاوه بر این فلسفه خوردن انار و هندوانه را هم رنگ سرخ‌شان می‌دانند که سرخی خورشید را در تاریکی طولانی‌ترین شب سال تداعی می‌کند. حتی در گذشته که انار و هندوانه کمتر بود زنان خانه این میوه‌ها را در یک جای امن و دور از دسترس بچه‌ها (حتی آویزان در یک چاه آب) نگه می‌داشتند تا در شب یلدا برای مهمانان بیاورند. گذاشتن گل‌های طبیعی و سبزه روی میز شب یلدا یا سفره چله شو یک رسم دیگر در میان آداب و رسوم شب یلدا در مازندران است.

 

 

اعتقادات مازنی‌ها در مورد شب یلدا؛ هندوانه بخورید تا دندان درد نگیرید

 

خوردن هندوانه در آداب و رسوم شب یلدا در مازندران مثل سایر نقاط ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. آملی‌ها معتقدند اگر در شب یلدا هندوانه بخورند دچار سکته قلبی و خفقان نمی‌شوند.  اهالی شهسوار هم معتقدند خوردنی‌های شب چله بهتر است چهل عدد باشد و مهم‌ترین خوراکی از این چهل عدد هندوانه است.

 

چرا که با خوردن هندوانه شب اول چله از گرمای تابستان سال دیگر جلوگیری می کند. ساروی‌ها هم می‌گویند اگر کسی در شب یلدا یک قاچ هندوانه بخورد در طول سال به دندان درد مبتلا نمی‌شود و کسی هم که حاجتی دارد در این شب حاجت روا می‌شود.

 

در برخی از روستاهای مازندران هم برای خیر و برکت یک بره سفید کوچک می‌خرند و به خانه می‌آورند. در سال‌های دور اهالی روستاهای دور افتاده که به بستنی دسترسی نداشتند با برف و شکر یک ترکیب سرد و خوشمزه درست می‌کردند تا به عنوان دسر شب یلدا فالوده هم میل کرده باشند.

 

برخی از خانواده های قدیم مازنی برای شام شب چله برنج با گوشت خروس آماده می کردند، اما در سال‌های اخیر اردک، غاز، بوقلمون، ماهی ( به ویژه ماهی سفید شکم پر ) به سفره شام شب چله اضافه شده است.

 

 

طبخ انواع کیک و شیرینی محلی برای شب یلدا

 

طبخ انواع کیک و شیرینی محلی برای شب یلدا

 

کیک و انواع شیرینی دستپخت زنان و دختران خانه از جمله خوشمزه‌ترین تنقلات و دسر شب یلدا یا چله شو هستند. یکی از خوشمزه‌ترین شیرینی‌های خانگی که در گذشته برای چله شو پخته می‌شد «پشت زیک» یا همان سوهان کنجدی بود که با نیشکر درست می‌شد. این شیرینی ساده که شامل شکر،کنجد یا گردو است حسابی میان میهمانان طرفدار داشت.

 

طرز تهیه شیرینی پشت زیک هم ساده و جالب است. برای تهیه این شیرینی شکر را به اصطلاح «مات» می‌دهند، به این ترتیب که شکر را تا وقتی که به حالت عسلی دربیاید حرارت می‌دهند. سپس کنجد یا گردوی خرد شده را به آن اضافه می‌کنند و با وردنه پهن می‌کنند و وقتی که سرد شد شیرینی را به صورت لوزی برش می‌دهند.

 

 

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران ؛ کلاردشتی‌ها «تودلی» می‌خورند

 

آداب و رسوم شب یلدا در مازندران ؛ کلاردشتی‌ها «تودلی» می‌خورند

 

شب یلدا یا به زبان محلی “چله شو” یا “چله شِی “در زندگی مردم کلاردشت آیین و رسوم خاصی دارد. در این شب، زنان خانه از صبح روز آخر پاییز خانه را برای برپایی یک مراسم کوچک سنتی آماده می‌کنند . برخی از خانواده‌ها در شب یلدا، پیش یا پس از خوردن شام، برای شب نشینی به خانهً خویشاوند بزرگ‌تر می‌روند. در مراسم شب یلدای کلاردشتی‌ها ابتدا با میوه و شیرینی از میهمانان پذیرایی می‌شود و خانم خانه شام را معمولا دیر سرو می‌کند.

 

کلاردشتی‌ها برای شام شب یلدا حتما برنج می‌پزند چرا که مردم منطقه اعتقاد دارند که این شب یک شب خوب و شادی‌آور است و شگون ندارد که بدون غذا باشند. سفره شام معمولا شامل بورانی اسفناج، کوکو سبزی، سبزی پلو با مرغ، بوقلمون یا ماهی گرده‌بیج (در واقع ماهی سفید شکم پر یا به اصطلاح خودشان «تودلی») است.

حتما بخوانید  8 خطر مواد شوینده در خانه تکانی عید که جان شما را تهدید می‌ کنند

 

کلاردشتی‌ها سبزی پلو را با سبزی فراوان و روغن گوسفندی طبخ می‌کنند. به سلیقه زنان خانه شاخه‌ای از گل یا سبزه هم در سفره چله شو قرار داده می‌شود. ماهی سفید غذای شب یلدا در گیلان هم هست و خوردن آن بر هر گیلانی واجب است.

 

 

 

فال گرفتن از آداب رسوم شب یلدا در استان مازندران

 

فال گرفتن از آداب رسوم شب یلدا در استان مازندران

 

مردم مازندران در شب یلدا رسم جالبی برای فال گرفتن دارند. در برخی از خانه‌ها مراحل فال گرفتن درست مثل دیگر شهرهای ایران با دیوان حافظ گرفته می‌شود. برای گرفتن فال حافظ در شب یلدا بزرگ فامیل به نیت تک تک جوانان جمع فال می‌گیرد و با صدایی بلند می‌خواند.

 

اما مردم مازندران یک نوع فال جالب با گردو نیز در شب یلدا می‌گیرند. برای این کار یک سینی بزرگ گردو را روی سفره یلدا می‌گذارند. در انتهای شب هر فرد چشم‌هایش را می‌بندد و مقداری گردو از سینی بر می‌دارد. تقریباً هر نفر ۵ تا نهایتاً ۶ گردو برمی‌دارد و شب موقع خواب گردوها را زیر تشک خود می‌گذارد. صبح که بیدار شدند همه گردوها را می‌شکند. اگر گردوها سفید و خوب بودند، یعنی فال خوب بوده و نیت آن فرد برآورده خواهد شد.

 

یکی دیگر از شیوه‌های جالب فال گرفتن در مازندران فالگوش ایستادن است. در این نوع فال دو زن یا دختر یک کلید و آینه در دست می‌گیرند و سر راهی می‌ایستند. سپس نیت می‌کنند و با گوش دادن به صحبت عابرانی که رد می‌شوند، فال خود را تعبیر می‌کنند.

 

 

شب یلدا؛ شب عیدی و خرجی و تیکه‌ای برای تازه عروس‌ها در مازندران

 

شب یلدا؛ شب عیدی و خرجی و تیکه‌ای برای تازه عروس‌ها

 

یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران عیدی دادن به کوچک‌ترهاست. یک رسم دیگر این است که دختران جوان صورت خود را می‌پوشانند و به میان جمع می‌رود. اگر دیگران بتوانند فرد را تشخیص بدهند نشانه خوبی است و به قول معروف احتمالا بخت آن دختر باز می‌شود. از سوی دیگر اگر خانواده‌ای در آن سال برای پسرشان نامزد گرفته باشند به اصطلاح برای او خرجی می‌فرستند. این خرجی شامل موادی مثل مرغ، ماهی، اردک یا بوقلمون در کنار تمام میوه‌ها، آجیل و شب‌چره‌های شب یلدا است.

 

 

بردن تیکه‌ای برای شب یلدای تازه عروس در کلاردشت

 

در شهرستان کلاردشت مازندران برای دخترانی که عقد کرده‌اند و هنوز در خانه پدر هستند از طرف خانواده داماد شام می‌فرستند. به این ترتیب که تمام مایحتاج شب یلدا به علاوه بوقلمون، مرغ یا ماهی و یک بشقاب کوکو سبزی را در یک مجمع می‌چینند و به همراه یک هدیه که اصطلاحا به آن “تیکه‌ای” می‌گویند بعد از غروب آفتاب به در خانه عروس می‌فرستند. شب نشینی «چله شو» در این منطقه معمولا تا نزدیکی های صبح ادامه دارد. برخی هم معتقدند اگر کسی در این شب بخوابد روزی و درآمدش کم می‌شود.

 

 

دلجویی از خانواده‌های عزادار و قول و قرار عروسی

 

دلجویی از خانواده‌های عزادار که پیش از شب یلدا عزیزی را از دست داده‌اند یکی دیگر از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران و به خصوص مناطقی مثل کلاردشت است. در صورت وقوع چنین اتفاقی اهالی فامیل و دوستان چندان به شادی نمی‌پردازند. بزرگان و بستگان درجه یک، شب چله را در این خانواده‌ها سپری می‌کنند تا از آن‌ها دلجویی کنند.

علاوه بر این اگر دو خانواده قصد داشته باشند با هم وصلت کرده و دختر و پسرشان را عروس کنند، یکی از خوش‌یمن‌ترین شب‌ها را برای گذاشتن قول و قرار عقد و عروسی چله شو یا همان شب یلدا می‌دانند. بزرگان قوم اعتقاد دارند که در این شب زمین نفس می‌کشد و از این به بعد روزها به اندازه یک «جو» بلند شده و شب‌ها کوتاه می‌شوند.

 

قاشق زنی از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران

 

قاشق زنی از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران

 

یکی از جالب‌ترین آداب و رسوم شب یلدا در رامسر قدیم و برخی شهرها و روستاهای مازندران مراسم قاشق زنی است. در این مراسم زن یا دختران روی صورت خود چادر می‌اندازند و یک قاشق چوبی بزرگ یا ظرف در دست می‌گیرند و به در خانه همسایه‌ها می‌روند. سپس قاشق خود را به سمت همسایه‌ها می‌گیرند و بدون این که حرف بزنند از او درخواست می‌کنند تا داخل آن را با انواع تنقلات یلدا پر کند. بعد از جمع شدن انواع تنقلات شب یلدا در مازندران آن‌ها را به فردی که لال است یا لکنت زبان دارد، می‌دهند تا درمان شود.

 

 

سوالات متداول

 

مهم‌ترین غذاهای شب یلدا در مازندران چیست؟

 

سبزی پلو و ماهی و فسنجان از مهم‌ترین غذاهای شب یلدا در مازندران هستند.

 

خوشمزه‌ترین شیرینی خانگی مازندران در شب یلدا چیست؟

 

آماده کردن شیرینی پشت زیک یا همان سوهان کنجدی که با نیشکر تهیه می‌شود، از آداب و رسوم شب یلدا در مازندران است.

 

آداب و رسوم مردم مازندران برای فال گرفتن شب یلدا چگونه است؟

 

مردم مازندران در شب یلدا از دیوان حافظ، گردو و فالگوش ایستادن برای فال گرفتن استفاده می‌کنند.

 

 

باشگاه مشتریان افق کوروش
نظرسنجی‌های افق کوروش

  • آیا شما برای خرید مایحتاج سوپرمارکتی، درباره‌ی کالاهای مورد نیاز خود، پیش از خرید برنامه‌ریزی می‌کنید؟

    نمایش نتایج

    Loading ... Loading ...